Mak w polskiej tradycji świątecznej

Trudno wyobrazić sobie polską Wigilię bez maku. Jego obecność na świątecznym stole ma głębokie korzenie – wieczerza wigilijna miała dawniej charakter zaduszkowy, a wierzono, że tej nocy dusze zmarłych odwiedzają domy bliskich. Mak, kojarzony ze snem nazywanym „bratem śmierci”, uważano za symbol łączności ze światem zmarłych, a potrawy z nim traktowano jak ofiarę dla przodków. Według ludowych wierzeń mak symbolizował też płodność i obfitość, a niektórzy wierzyli, że przyciąga pieniądze.

Każdy region ma swoje makowe specjały. Na wschodzie Polski i na Podlasiu króluje kutia z pszenicy, maku, miodu i orzechów, znana także na Litwie, Białorusi i Ukrainie. Na Śląsku podaje się makówki, w niektórych regionach zwane makiełkami – bułkę namoczoną w mleku i przełożoną masą makową z bakaliami. W wielu domach na stół trafiają kluski z makiem, a wśród rodzin z Kresów popularne są łamańce, czyli kruche ciasteczka zalewane makiem z miodem. Wiele z tych potraw, m.in. makówki, kluski z makiem z Kujaw czy litewskie kuciukai z Podlasia, znajduje się na Liście Produktów Tradycyjnych.

Dawniej mak ucierano w makutrze – glinianej misie o chropowatym wnętrzu – drewnianą pałką nazywaną wiercimakiem. Ludowa tradycja mówiła, że młoda dziewczyna, która w Wigilię trze mak, szybko wyjdzie za mąż.

Dziś po mak sięgamy nie tylko w grudniu. Biały mak to obowiązkowe nadzienie poznańskich rogali świętomarcińskich, a makowiec pieczemy także na Wielkanoc. Moje keto lody makowe to kolejny sposób, by cieszyć się jego smakiem przez cały rok.